یكی از بناهای جالب و نفیس اصفهان مسجد رحیم خان است. ساختمان این اثر جالب كه در محله نو خواجو واقع شده است در سال 1290 هجری قمری شروع شد و در سال 1304 هجری قمری به پایان رسید شیوه معماری و خطوط و تزئینات مسجد رحیم خان شباهت بسیاری با مسجد سید دارد.

بطوریكه كه بسیاری از كارشناسان و محققین نوشته اند برخی از كتیبه های این مسجد از كتیبه های مسجد سید گرده برداری شده است.

به هر حال علت نامگذاری این مسجد به رحیم خان این است كه این بنا به وسیله محمد رحیم خان كه در آن روزگار بیگلر بیگی اصفهان بود به پایان رسید.

بانی اولیه مسجد رحیم خان، میر سید حسن مجتهد اصفهانی است كه چون قبل از اتمام بنا درگذشت، بقیه امور را محمد رحیم خان و پس از مرگ وی نیز برادرانش انجام دادند.


كتیبه سردر شرقی مسجد رحیم خان به خط ثلث سفید بر زمینه كاشی خشت لاجوردی است كه در سال 1301 كتابت شده و در آن به نام ناصرالدین شاه و ظل السلطان و محمد رحیم خان و برادران او محمد كریم خان و محمد حسین خان اشاره شده است.

در ایوان جنوبی مسجد قسمت نمای خارجی كتیبه ای است كه با خط ثلث سفید بر زمینه كاشی خشت لاجوردی آیات قرآن كریم نوشته شده است. خطاط این كتیبه محمد باقر شیرازی و تاریخ آن 1304 هجری قمری است بر طرفین همین ایوان اشعاری با خط نستعلیق سفید بر زمینه كاشی خشت لاجوردی نوشته شده كه در طی آن معمار مسجد به نام استاد آقا جوئی و نویسنده آن به نام حسن خان معرفی شده است تاریخ این كتیبه نیز 1304 هجری قمری است.

محراب زیبای مسجد رحیم خان با كاشی تزئین شده و كتیبه هائی نیز دارد. اطراف محراب با خط ثلث سفید بر زمینه كاشی خشت لاجوردی آیات قرآن كریم نوشته شده است. تاریخ این كتیبه 1304 هجری قمری است. مسجد رحیم خان سنگاب نفیس و یكپارچه ای دارد كه با خط نستعلیق برجسته اشعاری با تاریخ 1299 هجری قمری بر آن نوشته شده است.

مسجد رحیم خان سنگاب نفیس و یکپارچه ای دارد که با خط نستعلیق برجسته اشعاری با تاریخ 1299 هجری قمری بر آن نوشته شده است.

در ضلع شمالی مسجد شبستان بزرگ و با شكوه آن قرار دارد كه كاشیكاری آن در سال 1378 هجری قمری انجام شده است زیرا شبستان مسجد و گنبد و داخل آن به علت درگذشت بانی آن كاشیكاری نشده بود.

در سردر شمالی مسجد نیز به خط ثلث سفید بر زمینه كاشی خشت لاجوردی رنگ آیات قرآن كریم كتابت شده است. مقبره مرحوم میر سید حسن مدرس كه بانی اولیه مسجد بوده است نیز در این مسجد قرار دارد.

یكی از آثار بسیار زیبا و نفیس كه در زمان شاه سلیمان صفوی ساخته شده است،‌ مسجد ایلچی است. این مسجد كه در محله احمد آباد واقع شده است به لحاظ وجود خطوط بنائی بسیار زیبا و تزئینات پركار از بناهای مشهور دوران صفویه است.

علت نامگذاری این مسجد به ایلچی این است كه دختر نیكوكار یكی از صاحب منصبان شاه سلیمان به نام حكیم نظام الدین محمد كه به ایلچی ملقب بوده است این مسجد را ساخته است.

كتیبه ای كه در سردر مسجد است و با خط ثلث محسن امامی است مؤید این مطلب است. تاریخ این كتیبه 1097 هجری قمری است. در بالای سكوها مسجد و همچنین در داخل مقرنس های سردر مسجد ایلچی خطوط بنائی به چشم می خورد كه در آنها استاد سازنده مسجد به نام محمد علی بن استاد علی بیك معرفی شده است.

 


 

در ایوان بزرگ جنوبی مسجد و در اطراف محراب هم خطوط بنائی زیبایی وجود دارد كه تاریخ آن 1093 هجری است اما بر كتیبه داخل محراب با خط ثلث سفید بر زمینه كاشی لاجوردی آیات قرآن با تاریخ 1094 هجری و به امضاء محمد حسن امامی نوشته شده است.

در ایوان كوچك مسجد محراب بسیار زیبایی است كه با خط ثلث سفید بر زمینه كاشی لاجوردی رنگ آیه 45 سوره عنكبوت بر آن نوشته شده است.

در حال حاضر این مسجد با یك صحن كوچك و یك ساختمان و محراب زیبا در عداد یكی از آثار بسیار جالب عصر صفوی است كه در آن زمان به وسیله افراد خیر و نیكوكار ساخته شده است.

آنچه این مسجد كوچك را مورد توجه پژوهشگران و محققین قرار داده وجود خطوط بنائی زیبایی است كه به وسیله استادان این هنر در گوشه گوشه این عمارت به چشم می خورد.

یكی از مساجد بسیار زیبا و جالب اصفهان مسجد مقصود بیك است. این مسجد كه در شمال شرقی میدان نقش جهان قرار دارد در بین مردم به مسجد ظلمات نیز معروف است. علت اینكه آن را به این نام نیز می خوانند این است كه در محله ای كه در آن روزگار تكیه ظلمات نامیده می شد واقع شده است.

مقصود بیك كه در زمان شاه عباس اول ناظر كل بوده است این مسجد را به پیروی از دیگر بزرگانی همچون الله وردیخان كه آثاری در اصفهان به وجود آورده اند ساخته است.

آندره گدار این مسجد را متعلق به «... بهترین دوره ساختمانهای شاه عباس كه تزئینات و خط و كتیبه های عالی و شیوا هستند ...» میداند.

كتیبه سردر این مسجد كه مورخ به سال 1010 هجری قمری است به خط ثلث با كاشی سفید معرق بر زمینه لاجوردی به قلم جعفر علی امامی است. در این كتیبه به نام شاه عباس اول و مقصود بیك ناظر اشاره شده است. شبستان جنوبی مسجد مقصود بیك دارای تزئینات كاشیكاری معرق است. محراب بسیار زیبا و نفیس آن كتیبه ای دارد كه با خط ثلث سفید معرق بر زمینه كاشی لاجوردی مورخ 1011 هجری است.

در این كتیبه كه به خط محمد رضا امامی است به نام شاه عباس اول و مقصود بیك اشاره شده است. در مشرق حیاط مسجد آرامگاه خوشنویس بزرگ روزگار صفویان مرحوم میر عماد حسنی قزوینی واقع شده كه مردم اصفهان برای او احترامی خاص قائل هستند میر عماد از خوشنویسان بی نظیری است كه بسیاری از محققین او را آبروی دولت صفویه لقب داده اند.

قبر این هنرمند مشهور فاقد كتیبه است اما در آرامگاه او قطعه سننگ مرمری به طور عمودی بر دیوار نصب شده است. كه با خط ثلث و نستعلیق برجسته اشعاری به زبان فارسی و صلوات بر چهارده معصوم نوشته شده است.

مسجد مقصود بیك به لحاظ كاشیكاری بسیار زیبا و مجلل از بناهای مشهور عصر صفوی است