موقعیت جغرافیایی

استان اصفهان با مساحت 106179 كیلومتر مربع، حدود 25/6 درصد از مساحت كل كشور را به خود اختصاص داده است. این استان بین 30 درجه و 42 دقیقه تا 34 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی و 49 درجه و 36 دقیقه تا 55 درجه و 32 دقیقه طول شرقی در ایران مركزی قرار دارد، در حالی كه شهر اصفهان با طول جغرافیایی 51 درجه و 39 دقیقه و 40 ثانیه شرقی و عرض جغرافیایی 32 درجه و 38 دقیقه و 30 ثانیه شمالی بعد از تهران و مشهد سومین شهر بزرگ ایران است.

استان اصفهان با استانهای دهگانه همسایگی دارد، از شمال به استانهای مركزی و سمنان، از جنوب به استانهای فارس و كهكیلویه و بویراحمد از مشرق با استانهای یزد و خراسان و از مغرب به استانهای خوزستان و چهارمحال و بختیاری و لرستان محدود می‌شود از نظر وسعت، استان اصفهان بعد از استانهای خراسان، كرمان، سیستان و بلوچستان و فارس حائز مقام پنجم است.

استان اصفهان از نقطه‌نظر تقسیمات كشوری پیوسته در حال تغییر و تحول بوده است به طوری كه از سال 1316 كه تاریخ قانونی شدن تقسیمات كشوری است، به عنوان استان دهم و از دو شهرستان اصفهان و یزد تشكیل شده بود. در طول این مدت، تغییرات متعددی در تقسیم‌بندیهای كشوری به وجود آمده است. چنانچه بر اساس آخرین تقسیمات كشوری استان اصفهان در سال 1375 به 18 شهرستان تقسیم شده كه شامل 67 شهر و 38 بخش و 117 دهستان است. كه تعداد بخشها، دهستانها و شهرهای موجود در هر یك از شهرستانهای استان در سالهای 1372-1375 را مشاهده می‌كنیم.

 

سال

تعدادشهرستان

تعدادبخش

تعداد دهستان

تعداد شهر

تعداد آبادی دارای سكنه

مساحت‌به‌كیلومترمربع

1372

17

36

116

57

2349

1061795

1375

18

38

117

67

2349

1070036

1385

21

44

122

92

 

1070443

 

جدول فوق بیان‌كننده این واقعیت است كه واحدهای اداری این استان و حتی وسعت آن در حال تغییر است و یا پیوسته بر تعداد شهرهای استان اضافه می‌شود یعنی در خلال سالهای 1372 تا 1375، ده شهر به شهرهای استان اضافه شده است.

شهر تاریخی اصفهان مركز استان اصفهان است و اكنون دارای مقام سوم از نظر جمعیت در سطح كشور می‌باشد. فاصله اصفهان تا تهران 425 كیلومتر است و در جنوب آن قرار دارد. ای شهر به دلیل موقع جغرافیایی بسیار مناسب كه در قلب فلات ایران قرار دارد. پیوسته مورد توجه سلاطین و مدیران مملكتی بوده است.اصفهان از سطح عمومی دریاها حدود 1580 متر ارتفاع دارد و در شرق سلسله جبال زاگرس واقع شده است. این شهر در چهارراه شمالی- جنوبی و شرقی- غربی كشور قرار دارد و در طی تاریخ محل رفت و آمد و برخورد اقوام و فرهنگهای مختلف بوده است. منطقه بزرگ اصفهان در قسمت شمالی و شرقی به كویر محدود می‌گردد و قسمت غربی و جنوبی آن به ارتفاعات زاگرس منتهی می‌شود. علت وجودی و پیرایش این شهر را باید مدیون آبهایی دانست كه از كوههای زاگرس مرتفع به نام زردكوه بختیاری سرچشمه گرفته و زاینده‌رود را به وجود آورده و در نتیجه شهر زیبای اصفهان در دو طرف زاینده‌رود قرار گرفته است.شهر اصفهان بر روی دشتی نسبتا" صاف با شیبی حدود 2 درصد و به طرف شمال شرقی بنا گردیده است توسعه‌ی شهر در طی قرون متمادی به سمت جنوب غربی بوده، زیرا در این منطقه آب فراوانتر و آلودگی نیز كمتر است.

استرابون (معروف آلمانی می‌گوید: "نام اصفهان در ابتدا (انزان) بوده و سپس به (گابیان) تبدیل یافته و از دوره هخامنشیان به بعد به (گی) و بعدها به (جی) تبدیل شده است.با مراجعه به منابع و دلائل موجود تاریخی چنین بر‌می‌آید كه كلمه (آسپادان) به طلمیوس و (سپاهان) پهلوی و اصفهان عرب و اصفهان امروز یك لفظ قدیمی است و به احتمال قریب به یقین اساسا" كلمه پهلوی است و ریشه قدیمتر از پهلوی آن مكشوف نیست.

هنگام تصرف اصفهان به دست قوای مهاجم عرب این شهر (جی) نامیده می‌شده و یا جی یكی از روستاهای بسیار معروف و معتبر شهر بوده كه در آبادی به پای شهر می‌رسیده است. یاقوت حموی اصفهان را شهر سواران نامیده و حمزه اصفهانی كلمه اصفهان یا اسپاهان را مشتق از سپاه می‌داند.در كتاب (تقویم البلدان) از ابن حوقل نقل شده است كه اصفهان در آخر كوهستان است از جهت جنوب و پرنعمت‌ترین شهرها است. معدن سرمه دارد. از اصفهان بعد به كاشان و قم می‌رسند اصل آن (سپاهان) است به معنی لشگرها زیرا كه سپاه عجم در وقت بیكاری آنجا جمع بودند.